Το παρόν κείμενο γράφτηκε από τη διαχειρίστρια του έργου YSI‑ACT (Youth Action for Solidarity and Inclusion). Το κείμενο περιγράφει την πράξη αλληλεγγύης YSI – Time to Act των νέων που συμμετείχαν στο έργο: μια βραδιά παιχνιδιών χαμηλού κατωφλίου που διοργανώθηκε στο Stoppi (Stop Huumeille ry). Μέσω της εκδήλωσης αυτής, οι νέοι θέλησαν να κατανοήσουν καλύτερα και να μειώσουν το στίγμα που απευθύνεται σε άτομα που κάνουν χρήση ουσιών. Με τις δράσεις τους επιδιώκουν να εμπνεύσουν κι άλλους νέους να αμφισβητήσουν κοινωνικούς κανόνες και να προωθήσουν αλλαγές που ξεκινούν από την κριτική εξέταση της δικής τους σκέψης.
YSI Time to ACT – από τα λόγια στις πράξεις
Έχω φτάσει σε μια βραδιά πίτσας στο Stoppi, έναν χώρο συνάντησης για άτομα σε αποκατάσταση από χρήση ουσιών, με τον οποίο ορισμένοι από τους νέους έχουν συνεργαστεί και στο παρελθόν. Κάθομαι στο τραπέζι στον ρόλο της διαχειρίστριας έργου του YSI‑ACT, νιώθοντας μια μικρή αμηχανία σε ένα περιβάλλον που μου είναι ξένο. Ωστόσο, το Stoppi ανταποκρίνεται αμέσως στην υπόσχεσή του ως ένα καθιστικό ζεστών συναντήσεων. Σύντομα έχω μπροστά μου ένα φλιτζάνι τσάι και γύρω μου ανθρώπους για συζήτηση. Οι νέοι συνδέουν το Kahoot στην οθόνη της τηλεόρασης και ενθαρρύνουν τους επισκέπτες που κάθονται ακόμη στο τραπέζι της πίτσας να συμμετάσχουν στη βραδιά παιχνιδιών που έχουν σχεδιάσει.
Νωρίτερα το φθινόπωρο, οι νέοι συμμετείχαν σε εργαστήρια αλληλεγγύης που διοργανώθηκαν από τους εργαζομένους νεολαίας του έργου. Η στρατολόγηση έγινε τόσο από τη Laurea όσο και από τα περιβάλλοντα εργασίας των ίδιων των εργαζομένων νεολαίας. Η συμμετοχή τους κορυφώθηκε σε μια διεθνή κατασκήνωση στη Βαρκελώνη, από την οποία επιλέχθηκε μια ομάδα τεσσάρων νέων. Ο στόχος των δραστηριοτήτων που απευθύνονται σε νέους ήταν να τους ενθαρρύνουν σε διάλογο και αναστοχασμό, καθώς και να αμφισβητούν ενεργά προκαταλήψεις, στερεότυπα και διακρίσεις (YSI‑ACT Toolkit, 2025). Τώρα είναι η ώρα για το επόμενο στάδιο: την πράξη αλληλεγγύης των ίδιων των νέων, της οποίας το θέμα και ο τόπος καθορίστηκαν μέσα από κοινή συζήτηση, αναστοχασμό και ενδιαφέροντα (Εικόνα 2: Δέντρο επίλυσης προβλημάτων).
Μετακινούμαστε στους καναπέδες μπροστά από τη μεγάλη τηλεόραση και νιώθω την ανάγκη να παρουσιάσω το έργο, που έχει στόχο να ενισχύσει τις ικανότητες νέων 16–25 ετών ώστε να προωθούν την αλληλεγγύη και τη συμμετοχικότητα. Τα λόγια μου όμως χάνονται ανάμεσα σε εύθυμες συζητήσεις και στη μουσική του Kahoot. Αφήνω τον ρόλο της διαχειρίστριας έργου και σωπαίνω, συνειδητοποιώντας ότι τώρα πρωταγωνιστές είναι οι νέοι που σχεδίασαν την εκδήλωση. Στόχος τους είναι να συναντήσουν άτομα σε αποκατάσταση με ανθρωπιά και χωρίς προκατάληψη, μέσα από Kahoot, επιτραπέζια παιχνίδια και συζήτηση.
Απελευθερωμένοι από το στίγμα
Το Kahoot ξεκινά και προσπαθώ να πατήσω τις σωστές απαντήσεις. Οι δηλώσεις αφορούν προκαταλήψεις σχετικά με τη χρήση ουσιών. Γρήγορα πατώ λάθος απάντηση και το αποδίδω μηχανικά στην υπερβολική βιασύνη. Στην πραγματικότητα, το θέμα μου είναι αρκετά άγνωστο. Παρ’ όλα αυτά, η ατμόσφαιρα είναι χαλαρή· λαμβάνω επιδοκιμαστικά βλέμματα από τους ανθρώπους σε ανάρρωση και ακούγονται κατά διαστήματα γέλια. Το χιούμορ φαίνεται να τους συνδέει, και σύντομα συνδέει και εμάς τους υπόλοιπους.
Ωστόσο, το θέμα παραμένει σοβαρό. Οι στάσεις των νέων απέναντι στα ναρκωτικά είναι σήμερα πιο θετικές και η προβληματική χρήση ουσιών που προκαλούν σοβαρές βλάβες έχει αυξηθεί (Allianssi 2024). Η συνθετική ουσία άλφα‑PVP, γνωστή από τις ειδήσεις, αναφέρεται και εδώ. Παρατηρώ πως το όνομα της πιάτσας peukku, που εμφανίζεται ακόμη και στα μέσα ενημέρωσης, δεν ακούγεται σχεδόν καθόλου στη συζήτηση. Το Ινστιτούτο Φινλανδικής Γλώσσας (2025) υποστηρίζει στο ιστολόγιό του ότι πρέπει να χρησιμοποιείται η επίσημη ονομασία μιας τόσο επικίνδυνης ουσίας, ώστε να μη γίνεται κανονικοποίηση της αργκό των ναρκωτικών.
Τα νέα σχετικά με άτομα με εξάρτηση έχουν τραβήξει την προσοχή των νέων του έργου. Ανησυχούν για το στίγμα που συνδέεται με τους χρήστες ουσιών και θέλουν να το μειώσουν. Με τον όρο στίγμα εννοείται η αρνητική εικόνα που δημιουργείται λόγω της ταυτότητας, του υπόβαθρου, των πράξεων ή της ασθένειας ενός ανθρώπου. Στην κοινωνία εμφανίζεται ως προκατάληψη και διακριτική μεταχείριση. Οι νέοι ανησυχούν ιδιαίτερα για το κοινωνικό στίγμα, δηλαδή την εν μέρει παραποιημένη εικόνα που μεταδίδουν τα μέσα ενημέρωσης για τους χρήστες ουσιών (Υπουργείο Κοινωνικών Υποθέσεων και Υγείας 2023, 11). Στις χειρότερες περιπτώσεις, τα δημοσιεύματα δημιουργούν φόβο και συμπεριφορές αποφυγής. Τα στιγματισμένα άτομα μπορεί να θεωρούνται ακόμη και επικίνδυνα και να μην τους παρέχεται βοήθεια (Rissanen, Jurvansuu & Jalava 2024). Ένα προσωπικό παράδειγμα: όταν συναντά κανείς έναν μεθυσμένο στο δρόμο, νιώθει συμπόνια και ανησυχία ή απέχθεια και φόβο;
Οι συμμετέχοντες στη βραδιά εξηγούν ότι μόνο ένα μικρό μέρος των προβλημάτων εξάρτησης είναι ορατό στον δρόμο. Σε ορισμένους, το πρόβλημα δεν φαίνεται καθόλου. Η επόμενη δήλωση στο Kahoot — «Ένα άτομο με εξάρτηση μπορεί να εργάζεται και να διατηρεί την καθημερινότητα του κανονικά για μεγάλο διάστημα» — οδηγεί σε αναμνήσεις από εποχές όπου μπορούσαν να συνδυάζουν εργασία και χρήση χωρίς κανένας να το αντιληφθεί. Μέχρι που κάποια στιγμή δεν μπορούσαν πια.
Η επόμενη δήλωση εμφανίζεται: «Ο εθισμός είναι προσωπική επιλογή.» Όλοι γνωρίζουν ότι αυτό είναι ψευδές. Κι όμως, τα άτομα με εξάρτηση συχνά θεωρούνται εγωιστές και η απόφαση για χρήση παρουσιάζεται ως δική τους επιλογή. Πολλοί δεν θέλουν υπηρεσίες για άτομα με εξάρτηση στη γειτονιά τους — αυτό είναι το φαινόμενο NIMBY (Not in my backyard). Ο φόβος και οι προκαταλήψεις εμφανίζονται τουλάχιστον όταν ο εθισμός γίνεται ορατός (Rissanen, Jurvansuu & Jalava 2024).
Το θάρρος να επηρεάζεις και να αμφισβητείς προκαταλήψεις
Τα θέματα ψυχικής υγείας έχουν συζητηθεί εκτενώς τα τελευταία χρόνια και το στίγμα γύρω από τα ηπιότερα προβλήματα έχει μειωθεί. Αντίθετα, το στίγμα που σχετίζεται με την εξάρτηση παραμένει έντονο (Υπουργείο Κοινωνικών Υποθέσεων και Υγείας 2023). Είναι γνωστό ότι το στίγμα βλάπτει την αυτοεκτίμηση, απομονώνει κοινωνικά, προκαλεί αυτοκαταστροφικές σκέψεις ή εντείνει τη χρήση ουσιών. Έρευνες δείχνουν ότι οι αρνητικές στάσεις μπορούν να αλλάξουν μέσα από εμπειρίες (Rissanen, Jurvansuu & Jalava 2024), και αυτό ακριβώς επιδιώκουν οι νέοι του έργου. Προσπαθούν να κατανοήσουν στερεότυπα και να μειώσουν το στίγμα μέσα από τη δική τους εμπειρία της βραδιάς παιχνιδιών. Είναι έτοιμοι να εξετάσουν τις δικές τους προκαταλήψεις και ενθαρρύνουν και άλλους να κάνουν το ίδιο. Στο τελικό στάδιο του έργου, θα δημιουργήσουν ένα βίντεο για την πράξη αλληλεγγύης τους, το οποίο θα προβληθεί στο τελικό συνέδριο τον Μάιο.
Ήταν υπέροχο να διανύσω αυτή την πορεία αλληλεγγύης μαζί τους — κάποιες φορές απλώς παρακολουθώντας με υπερηφάνεια. Η διαδρομή περιλάμβανε σημαντικές συζητήσεις, βαθύ αναστοχασμό και συμπονετικές συναντήσεις. Και τώρα βρισκόμαστε εδώ στο Stoppi, παρακολουθώντας την πράξη αλληλεγγύης που σχεδίασαν οι ίδιοι, προσπαθώντας να κατανοήσουμε και να καταπολεμήσουμε το στίγμα. Η τελευταία δήλωση — «Τα άτομα με εξάρτηση δεν έχουν ελπίδα» — παίρνει γρήγορες απαντήσεις “ψευδές”, και η ίδια η βραδιά, οι ιστορίες και ο χώρος δείχνουν ότι υπάρχει ελπίδα. Μακάρι όλοι οι νέοι να καταλάβαιναν πόση σημασία έχουν οι σκέψεις και οι πράξεις τους.
Θα έπρεπε ήδη να βρίσκομαι αλλού, αλλά η έντονη συζήτηση με κρατά εκεί. Τελικά όλοι συμφωνούμε ότι ούτε που προλάβαμε να παίξουμε επιτραπέζια παιχνίδια. Το Kahoot που σχεδίασαν οι νέοι ήταν μια εξαιρετική εισαγωγή στη συζήτηση, στην οποία ο καθένας συμμετείχε από το δικό του υπόβαθρο και ενδιαφέρον. Άλλοι μέσω προσωπικών εμπειριών, άλλοι από περιέργεια — όλοι πρόθυμοι να αμφισβητήσουν τις δικές τους και των άλλων προκαταλήψεις. Ευχαριστώ όλους και νιώθω βαθιά υπερήφανη για τους νέους που συμμετέχουν στο έργο· αυτή τη στιγμή ενσαρκώνουν την ίδια την ουσία της αλληλεγγύης. Ο καθένας παίρνει τον δρόμο του — ελπίζω με μια πιο γλυκιά ματιά προς τον κόσμο γύρω μας.
Το παρόν κείμενο δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του διετούς έργου YSI‑ACT, το οποίο συγχρηματοδοτείται από το πρόγραμμα CERV της Ευρωπαϊκής Ένωσης και στο οποίο η Laurea συμμετέχει ως εταίρος, υπεύθυνη για μέρος της υλοποίησης και της επικοινωνίας. Στόχος του έργου είναι να ενισχύσει τη στάση ενεργής ιδιότητας του πολίτη των νέων ηλικίας 16–25 ετών, να προωθήσει τη συμμετοχικότητα και την αλληλεγγύη και να καταπολεμήσει προκαταλήψεις και διακρίσεις. Στο έργο αναπτύσσονται δημιουργικές και συμμετοχικές μέθοδοι που μπορούν να αξιοποιηθούν από εργαζόμενους νεολαίας και εκπαιδευτικούς.
Πηγές
- Rissanen, P., Jurvansuu, S., & Jalava, J. 2024. Mielenterveys ja nimby: Suomalaisen väestön suhtautuminen mielenterveysongelmiin. Sosiaalilääketieteellinen Aikakauslehti, 61(1), 61-74. Viitattu 24.2.2026
- Sosiaali- ja terveysministeriön julkaisuja 2023:29. Kansanterveyden neuvottelukunnan mielenterveys-, päihde- ja riippuvuusasioiden jaosto. Suosituksia mielenterveyteen, päihdeongelmiin ja riippuvuuteen liittyvän stigman ja syrjinnän tunnistamiseen ja vähentämiseen. Viitattu 24.2.2026
- Stop huumeille ry. 2026. https://www.stophuumeille.fi/ Viitattu 24.2.2026
- Suomen nuorisoalan kattojärjestö Allianssi ry. 2024. Mitä kuuluu nuorille? – Tieto- ja ratkaisupaketti, kunta- ja vaaliohjelma 2025.Viitattu 24.2.2026
- Uusikoski, R. Älä uutisoi peukusta. Kotimaisten kielten keskus. Viitattu 24.2.2026
- YSI-Act työkalupakki – Työkaluja solidaarisuuden, osallisuuden ja aktiivisen kansalaisuuden edistämiseen. 2025.
Αυτή είναι μια μετάφραση που δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη. Το πρωτότυπο φινλανδικό άρθρο δημοσιεύθηκε στο Laurea Journal στις 3 Μαρτίου 2026.