Αναμνηστικά από μια Διεθνή Κατασκήνωση Νέων

Το πρόγραμμα χρηματοδότησης CERV (Citizen Engagement and Participation) της Ευρωπαϊκής Ένωσης στοχεύει στην προστασία των κοινών αξιών και δικαιωμάτων της ΕΕ. Στόχος του προγράμματος είναι ιδιαίτερα η υποστήριξη της δραστηριότητας των οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και της έρευνας (Υπουργείο Δικαιοσύνης).
Το YSI-ACT αποτελεί πρακτικό παράδειγμα ενός έργου που υλοποιείται χάρη σε αυτό το πρόγραμμα. Το έργο συντονίζεται από την Associació La Xixa Teatre από την Ισπανία, ενώ φορείς υλοποίησης είναι το Laurea-ammattikorkeakoulu, η Active Bulgarian Society – ABS και το Neolena Gia Antalagi Kai Katanoisi από την Κύπρο.

Στόχος του έργου είναι η πρόληψη των διακρίσεων εις βάρος ευάλωτων νέων 16–25 ετών, η αύξηση της επίγνωσης σχετικά με τα ανθρώπινα δικαιώματα της ΕΕ και η ενδυνάμωση των νέων για ενεργή συμμετοχή.
Ένας ακόμη στόχος ήταν η ενίσχυση των μεθόδων εργασίας στη νεολαία, μέσω επιμόρφωσης επαγγελματιών που εργάζονται με νέους σε δημιουργικές και συμμετοχικές μεθόδους. Οι συμμετέχοντες επαγγελματίες υλοποίησαν στη συνέχεια εργαστήρια για τους νέους στις συμμετέχουσες χώρες.

Στα εργαστήρια αυτά οι νέοι διερεύνησαν συμμετοχή, αλληλεγγύη και δυνατότητες επιρροής μέσα από βιωματικές και δραματικές μεθόδους.
Στη Φινλανδία πραγματοποιήθηκαν τρία εργαστήρια στο Laurea Tikkurila και τρία στην μονάδα Leikkiväessä στο Ελσίνκι. Τα εργαστήρια του Laurea διαφημίστηκαν μέσω υπηρεσιών υγείας και ευημερίας, ενώ στα εργαστήρια του Leikkiväessä συμμετείχαν νέοι από την υποστηρικτική εργαστηριακή απασχόληση, σχεδιασμένη για νέους εκτός σπουδών ή εργασίας για λόγους όπως οι ψυχικές δυσκολίες.
Συνολικά 24 νέοι συμμετείχαν στα φινλανδικά εργαστήρια. Από αυτούς, τέσσερις επιλέχθηκαν για την κατασκήνωση της Βαρκελώνης βάσει αιτήσεων και προσωπικής κατάστασης.

Πριν από την κατασκήνωση, συναντήσαμε τους Φινλανδούς νέους μία φορά και συζητήσαμε στόχους και πρόγραμμα. Επίσης, πραγματοποιήσαμε μία κοινή διαδικτυακή συνάντηση με όλους τους συμμετέχοντες νέους. Αυτή η μικρή προπαρασκευαστική συνάντηση αποδείχθηκε σημαντική για την προσαρμογή στο επερχόμενο ταξίδι.

Οι δημιουργικές και θεατρικές μέθοδοι στόχευαν στην ενίσχυση των συναισθηματικών και κοινωνικών δεξιοτήτων των νέων, τόσο στα εργαστήρια όσο και στην κατασκήνωση.
Η δραματική εργασία απαιτεί συνεργασία, φυσική και ψυχική παρουσία. Οι συμμετέχοντες μπορούν να εξερευνήσουν συναισθήματα και σκέψεις μέσα από την πράξη — άλλοτε ως ρόλοι, άλλοτε ως παρατηρητές.
Αυτή η προσέγγιση είναι εξαιρετικά γόνιμη, εκπαιδευτική και ενδυναμωτική (Toivanen 2016).

Αυτό το σύνθημα είναι χαρακτηριστικό του Forum Theatre, το οποίο οι νέοι έμαθαν και εξάσκησαν στην κατασκήνωση.
Το Forum Theatre είναι συμμετοχική μορφή θεάτρου που ανέπτυξε ο Augusto Boal, όπου οι δραματοποιημένες καταστάσεις αποκαλύπτουν προβλήματα αδικίας ή καταπίεσης (Jansson 2015).
Το κοινό συμμετέχει στη διερεύνηση και επίλυση του προβλήματος, είτε συμβουλεύοντας τους «ηθοποιούς» είτε παίρνοντας μέρος στους ρόλους.

Στη Βαρκελώνη εφαρμόστηκε η μορφή όπου οι συμμετέχοντες δημιουργούν δικές τους σκηνές από πραγματικές εμπειρίες που θα ήθελαν να αλλάξουν (Ventola & Renlund 2005).

Πριν από την προετοιμασία των θεατρικών σκηνών, αφιερώθηκαν περίπου μίαμιση μέρα σε γνωριμία, ομαδοποίηση και βιωματική εξερεύνηση συμμετοχής και αλληλεγγύης με εργαλεία όπως η σιoσιομετρία και το story theatre.
Σύμφωνα με τα σχόλια των νέων, η δημιουργία οικειότητας και ασφάλειας πέτυχε πολύ καλά:

«Το καλύτερο ήταν να γνωρίσω νέους ανθρώπους και κουλτούρες και να δοκιμάσω διαφορετικές τεχνικές δραματικής εργασίας.»
«Το πιο σημαντικό ήταν το να είμαστε μαζί και να μπορώ να είμαι ο εαυτός μου. Η ανταλλαγή ιδεών και σκέψεων. Η σύνδεση με τους άλλους νέους.»
«Θέλω να ευχαριστήσω την ομάδα για την υποδοχή και το ομαδικό πνεύμα, το οποίο δημιούργησε ασφαλές περιβάλλον για συμμετοχή.»
«Έμαθα να είμαι πιο ανοιχτός με τις σκέψεις μου· δεν χρειάζεται να σωπαίνω για να ευχαριστήσω τους άλλους.»

Οι νέοι επισκέφθηκαν επίσης την πρόβα θεατρικής ομάδας νέων αιτούντων άσυλο — εμπειρία βαθιά συγκινητική.
Όπως έγραψε ένας συμμετέχων:

«Η παράσταση βασισμένη στις εμπειρίες τους ήταν συγκινητική και διδακτική. Μου έδειξε περισσότερα για το Forum Theatre.»

Άλλος νέος παρατήρησε:

«Με τη δραματική εργασία μπορείς να εκφράσεις πολύ δύσκολα θέματα σωματικά και χωρίς λόγια. Είναι επίσης εργαλείο για επεξεργασία τραύματος.»

Τα ευρήματα αυτά βρίσκονται σε συμφωνία με την έρευνα του Ramdath (2016) στον Καναδά: η ορατοποίηση των δύσκολων εμπειριών, η κοινοτική υποστήριξη, η ενίσχυση της έκφρασης και η αύξηση της αυτοπεποίθησης.

Η κατασκήνωση κορυφώθηκε με τις Forum Theatre παραστάσεις των μικρών ομάδων.

Οι θεματικές τους: συμμετοχή, φροντίδα, σημασία της δημοσιογραφίας, αντιμετώπιση του εκφοβισμού, αλληλεγγύη και πράξεις βοήθειας.
Το κοινό καλούνταν να αναζητήσει νέους τρόπους επίλυσης μέσω ενεργής συμμετοχής.

Ένα χαρακτηριστικό σχόλιο:

«Στη δική μας παράσταση θίξαμε θέματα καταπιεστή και καταπιεσμένης ομάδας. Το να μιλάμε για την Παλαιστίνη ήταν πολύ σημαντικό για εμάς και είμαι περήφανος για το πώς το εκφράσαμε.»

Και άλλο:

«Το να δουλεύουμε δύσκολα θέματα μέσα από τη δραματική πράξη ήταν υπέροχο. Μπορούσα να δείξω τι πιστεύω και να δοκιμάσω πώς είναι να ενεργείς με βάση τις αξίες σου.»

«Πιστεύω ότι μέσω δραματικών μεθόδων ή θεάτρου μπορεί κανείς να αναπτύξει δεξιότητες πολύ χρήσιμες και στη ζωή και στην εργασία.»

Αυτό το σχόλιο συνοψίζει την ουσία του θεατρικού έργου.
Σύμφωνα με τη Siren (2016), οι καλλιτεχνικές διαδικασίες απαιτούν εκτεθειμένη συμμετοχή και ανταλλαγή εμπειριών, κάτι που ενισχύει βαθιά την εμπιστοσύνη.
Η δημιουργική διαδικασία είναι ισότιμη και μπορεί να αποδομήσει ιεραρχίες, ενισχύοντας τόσο την ομάδα όσο και την προσωπική ανάπτυξη.

Η δημιουργία παράστασης απαιτεί ανάληψη ευθύνης και συνεργασία — δεξιότητες απαραίτητες στη ζωή.

Οι νέοι σχολίασαν επίσης:

«Πήρα νέα έμπνευση και ενέργεια για τη δική μου δημιουργικότητα. Η σπίθα του θεάτρου ξαναγεννήθηκε.»
«Μπόρεσα να αφήσω (λίγο) τον έλεγχο και να αφεθώ.»

Τέσσερις μέρες είναι μικρό διάστημα — και όμως μπορούν να συμβούν θαύματα.

Ως δραματουργός και εκπαιδευτικός σχεδόν 30 χρόνια, εξακολουθώ να εκπλήσσομαι από τη δύναμη της συλλογικής δημιουργίας.
Δεκαέξι νέοι από όλη την Ευρώπη συνεργάστηκαν, χωρίς κοινό γλωσσικό ή πολιτισμικό υπόβαθρο, χωρίς εμπειρία στο θέατρο.
Υπήρξαν χάος, πιεστικά χρονοδιαγράμματα, αμφιβολίες.
Και όμως — ή ίσως ακριβώς γι’ αυτό — η μαγεία του θεάτρου συνέβη ξανά. Οι παραστάσεις συγκίνησαν, ενδυνάμωσαν και γέννησαν ελπίδα.

Ο κόσμος αλλάζει όταν αλλάζουμε τον κόσμο.

Τα έργα CERV θεωρούνται μερικές φορές απαιτητικά και όχι ιδιαίτερα «κερδοφόρα» οικονομικά, αλλά ταιριάζουν εξαιρετικά με την αποστολή των πανεπιστημίων εφαρμοσμένων επιστημών: την ανάπτυξη της εργασιακής ζωής.
Η χρηματοδότηση επέτρεψε την ουσιαστική συνεργασία με φορείς νεολαίας και παρόχους διεθνών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων.
Η «διασταυρούμενη επικονίαση» μεταξύ τυπικής και άτυπης μάθησης είναι πολύτιμη για την παιδαγωγική ανάπτυξη.

Και η επίδραση της κατασκήνωσης δεν σταματά εδώ: οι νέοι, με τα «εφόδια στις τσάντες τους», ξεκινούν τώρα να σχεδιάζουν δικά τους εργαστήρια και δράσεις επιρροής στις χώρες τους.
Θα υπάρξει συνέχεια!